عادل شهرزاد مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی هرمزگان در یادداشتی نوشت: ثبت مکان رویداد دبستان و پیش دبستانی «شجره طیبه» میناب در فهرست آثار ملی کشور از همین منظر قابل فهم است؛ مکانی که نه فقط یک فضای آموزشی، بلکه یادمانی از یکی از تلخترین و در عین حال ماندگارترین رخدادهای تاریخ معاصر این سرزمین است.
در نخستین روز آغاز جنگ آمریکایی ـ صهیونیستی با جمهوری اسلامی ایران، هنگامی که آتش تجاوز بر خاک ایران شعلهور شد، مردم بسیاری از شهرها و مناطق کشور ناخواسته در معرض پیامدهای مستقیم این جنگ قرار گرفتند. میناب نیز از این قاعده مستثنا نبود. در آن روز سرنوشتساز، حادثهای دردناک در مدرسه شجره طیبه رقم خورد که به شهادت ۱۸۶ نفر از کودکان و هموطنانمان انجامید؛ واقعهای که نهتنها اندوهی عمیق بر پیکره جامعه برجای گذاشت، بلکه در حافظه تاریخی مردم به عنوان نمادی از مظلومیت ثبت شد.
در ادبیات میراث فرهنگی معاصر، مفهومی با عنوان «میراث خاطره» یا «میراث حافظه جمعی» مطرح است. بر اساس این رویکرد، ارزش یک مکان صرفاً در قدمت معماری یا ویژگیهای فنی آن خلاصه نمیشود، بلکه روایتهایی که در بستر آن شکل گرفتهاند نیز به همان اندازه اهمیت دارند. چنین مکانهایی، عرصههایی برای بازنمایی تجربههای تاریخی جامعه هستند؛ تجربههایی که بدون وجود این فضاهای ملموس، به تدریج از حافظه عمومی محو میشوند. مدرسه شجره طیبه میناب نیز دقیقاً در همین چارچوب قرار میگیرد: مکانی که تاریخ در آن نه به شکل انتزاعی، بلکه به صورت عینی و قابل لمس حضور دارد.
ثبت این مدرسه در فهرست آثار ملی را میتوان اقدامی در راستای پاسداشت «جغرافیای حافظه» دانست. جغرافیای حافظه به مکانهایی اشاره دارد که رویدادهای مهم تاریخی در آنها رخ داده و به بخشی از هویت اجتماعی یک جامعه تبدیل شدهاند. چنین فضاهایی اغلب نقش مهمی در شکلگیری روایتهای جمعی، تقویت حس تعلق اجتماعی و انتقال ارزشهای فرهنگی ایفا میکنند. هنگامی که یک مکان در فهرست آثار ملی ثبت میشود، در واقع جامعه به طور رسمی اعلام میکند که آن مکان بخشی از میراث مشترک و هویت تاریخی آن است.
مدرسه شجره طیبه در میناب، افزون بر کارکرد آموزشی خود، به تدریج به نمادی از پیوند میان «آموزش»، «زندگی» و «ایثار» تبدیل شده است. حضور نسلهای مختلف دانشآموزان در این فضا و آگاهی آنان از رخدادهای تاریخی مرتبط با آن، سبب میشود که تاریخ نه به صورت متنی در کتابها، بلکه در قالب تجربهای زنده و ملموس درک شود. از این منظر، چنین مکانهایی ظرفیت بالایی برای آموزش تاریخ، تقویت هویت ملی و گسترش فرهنگ صلح و همبستگی دارند.
از سوی دیگر، ثبت این اثر در فهرست آثار ملی نشاندهنده تحول در نگاه به مفهوم میراث فرهنگی در ایران است. در گذشته تمرکز اصلی بر آثار باستانی و بناهای کهن بود، اما در سالهای اخیر توجه به میراث معاصر و مکانهایی که حامل رویدادهای مهم اجتماعی و تاریخی هستند نیز افزایش یافته است. این تغییر رویکرد بیانگر آن است که میراث فرهنگی نه پدیدهای ایستا، بلکه مفهومی پویا و در حال گسترش است که لایههای مختلف تاریخ یک جامعه را در بر میگیرد.
حادثهای که در نخستین روز جنگ به شهادت ۱۸۶ نفر انجامید، تنها یک رویداد تاریخی نیست؛ بلکه بخشی از روایت بزرگتری است که درباره مقاومت، همبستگی و ایستادگی مردم ایران در برابر دشواریها سخن میگوید. یادآوری این رخدادها نه برای بازتولید اندوه، بلکه برای پاسداشت ارزشهایی است که از دل آنها شکل گرفتهاند. فضاهایی مانند مدرسه شجره طیبه این امکان را فراهم میکنند که چنین روایتهایی در حافظه جمعی زنده بمانند.
در سطح جهانی نیز بسیاری از کشورها تلاش کردهاند مکانهای مرتبط با رخدادهای تلخ تاریخی را حفظ کنند. از موزههای جنگ گرفته تا یادمانهای قربانیان حوادث انسانی، همه نشاندهنده این واقعیت هستند که جوامع برای فهم بهتر گذشته و ساختن آیندهای آگاهانهتر، نیازمند حفظ چنین فضاهایی هستند. این مکانها به انسانها یادآوری میکنند که تاریخ صرفاً مجموعهای از وقایع دوردست نیست، بلکه تجربهای انسانی است که بر زندگی نسلهای مختلف تأثیر گذاشته است.
از همین منظر، ثبت مدرسه شجره طیبه میناب در فهرست آثار ملی را باید اقدامی در جهت صیانت از یک «میراث معنوی-تاریخی» دانست؛ میراثی که ارزش آن نه فقط در آجرها و دیوارهای یک بنا، بلکه در روایتهایی نهفته است که در دل آن شکل گرفتهاند. حفاظت از این مکان در واقع حفاظت از بخشی از حافظه جمعی مردم هرمزگان و ایران است.
ثبت این مدرسه در فهرست آثار ملی را میتوان ادای دینی به حافظه تاریخی مردم میناب و استان هرمزگان دانست؛ حافظهای که در آن، اندوه و افتخار در هم تنیده شدهاند. مدرسه شجره طیبه امروز نه تنها یک بنای آموزشی، بلکه شجرهای است که ریشههای آن در خاک تاریخ و شاخههایش در حافظه جمعی مردم این سرزمین گسترده شده است؛ شجرهای که از خون شهیدان روییده و یادآور مسئولیتی است که نسل امروز در قبال حفظ و انتقال این میراث گرانبها بر دوش دارد.
انتهای پیام/
نظر شما